Jaskra – objawy i leczenie. Jak leczyć i rozpoznać pierwsze objawy?

Czy wiesz, że jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej utraty wzroku na świecie? To podstępne schorzenie często nie daje żadnych objawów we wczesnym stadium, dlatego regularne badania okulistyczne są tak istotne. W tym artykule dowiesz się, czym jest jaskra, jakie są przyczyny jaskry i objawy jaskry, jak przebiega diagnostyka jaskry oraz jakie metody leczenia jaskry są dostępne. Poznasz również czynniki ryzyka i dowiesz się, dlaczego wczesne wykrycie jest kluczem do zachowania wzroku.

Jaskra to choroba oczu polegająca na postępującym uszkodzeniu nerwu wzrokowego i komórek siatkówki, najczęściej związanym z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym. Bez odpowiedniego leczenia prowadzi do stopniowego zawężania pola widzenia i ostatecznie do ślepoty. Na szczęście współczesna medycyna oferuje skuteczne metody, które pozwalają zatrzymać postęp choroby  – pod warunkiem, że zostanie ona wcześnie wykryta. Dlatego w Sirene Eyewear zawsze podkreślamy znaczenie regularnych kontroli wzroku.

Czym jest jaskra i dlaczego uszkadza nerw wzrokowy?

Jaskra to grupa schorzeń charakteryzujących się uszkodzeniem nerwu wzrokowego i stopniową utratą pola widzenia. Chociaż najczęściej kojarzona jest z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, nie zawsze musi ono występować – istnieje również jaskra normalnego ciśnienia.

Mechanizm powstawania:

W zdrowym oku ciecz wodnista jest stale produkowana i odprowadzana, utrzymując prawidłowe ciśnienie w gałce ocznej (10-21 mmHg). Gdy odpływ cieczy wodnistej z oka jest zaburzony, dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Podwyższone ciśnienie uciska nerw wzrokowy, powodując uszkodzenie jego włókien. Proces ten przebiega stopniowo – najpierw giną włókna nerwowe odpowiedzialne za widzenie obwodowe, później centralne.

Dlaczego jaskra jest niebezpieczna:

Uszkodzenie nerwu wzrokowego jest nieodwracalne. Utracone włókna nerwowe nie mogą się zregenerować, dlatego ubytki w polu widzenia są trwałe. Jaskra dotyczy początkowo widzenia obwodowego, więc pacjent długo może nie zauważać problemu. Gdy pojawią się widoczne objawy, choroba jest już zazwyczaj w stadium zaawansowanym. Bez leczenia prowadzi do całkowitej ślepoty.

Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie – odpowiednie leczenie może zatrzymać postęp choroby i zachować wzrok na wiele lat.

Jakie są rodzaje jaskry i jak się różnią?

Jaskra występuje w wielu postaciach, różniących się mechanizmem powstawania i przebiegiem. Znajomość rodzaju jaskry jest kluczowa dla doboru właściwego leczenia.

Jaskra pierwotna otwartego kąta – najczęstszy typ jaskry, stanowiący około 70-80% przypadków. Charakteryzuje się stopniowym zmniejszaniem się przepuszczalności dróg odpływu cieczy wodnistej przy prawidłowo wyglądającym kącie przesączania. Przebiega bezobjawowo przez lata, powoli postępując. Ciśnienie wewnątrzgałkowe jest podwyższone, a uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje powoli.

Jaskra pierwotna zamykającego się kąta – powstaje, gdy tęczówka blokuje kąt przesączania, uniemożliwiając odpływ cieczy. Może przebiegać:

• Przewlekle – podobnie jak jaskra otwartego kąta, bez wyraźnych objawów
• Ostro – jako ostry atak jaskry z nagłym zamknięciem kąta przesączania

Jaskra normalnego ciśnienia – postać jaskry, w której uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje mimo prawidłowego ciśnienia wewnątrzgałkowego. Przyczyny nie są do końca poznane, ale podejrzewa się zaburzenia krążenia w nerwie wzrokowym.

Jaskra wtórna – rozwija się jako powikłanie innych schorzeń oka, takich jak:

• Zapalenia
• Urazy
• Zaćma (szczególnie zaawansowana)
• Choroby naczyniowe
• Jaskra barwnikowa (pigmentowa)

Jaskra wrodzona – rzadka postać występująca u niemowląt i małych dzieci, spowodowana wadą rozwojową dróg odpływu cieczy wodnistej.

Jakie są pierwsze objawy jaskry i jak je rozpoznać?

Jaskra – objawy w początkowym stadium są zazwyczaj nieobecne lub tak subtelne, że pacjent ich nie zauważa. To właśnie sprawia, że choroba jest tak podstępna.

Objawy jaskry otwartego kąta (przewlekłej):

We wczesnym stadium – brak objawów. Pacjent nie odczuwa bólu, nie ma zaburzeń widzenia, ostrość wzroku pozostaje prawidłowa. Choroba postępuje powoli i bezobjawowo przez wiele lat.

W stadium zaawansowanym:

• Stopniowe zwężanie pola widzenia – najpierw obwodowego, tworząc tzw. „widzenie tunelowe”
• Trudności z poruszaniem się, szczególnie w ciemności
• Potykanie się o przedmioty
• Problemy z orientacją w przestrzeni
• W bardzo zaawansowanym stadium może dojść do spadku ostrości wzroku

Objawy ostrego ataku jaskry:

Ostry atak jaskry to nagłe zamknięcie kąta przesączania prowadzące do gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej!

Objawy początkowe jaskry ostrej:

• Silne bóle oka i głowy
• Nagłe pogorszenie widzenia, mgła przed oczami
• Widzenie tęczowych kręgów wokół źródeł światła
• Zaczerwienienie oka
• Nudności i wymioty
• Twarda w dotyku gałka oczna

Ostry atak jaskry jest stanem zagrażającym wzrokowi – ciśnienie może wzrosnąć nawet do 60-80 mmHg. Wymaga pilnego leczenia w ciągu kilku godzin, aby uniknąć trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Jakie są przyczyny jaskry i czynniki ryzyka?

Przyczyny jaskry różnią się w zależności od jej typu, ale istnieją czynniki zwiększające ryzyko rozwoju jaskry.

Główne przyczyny:

Zaburzenia odpływu cieczy wodnistej – najczęstsza przyczyna. Gdy drogi odpływu cieczy wodnistej są niedrożne lub ich przepustowość maleje, dochodzi do wzrostu ciśnienia.

Nadmierna produkcja cieczy wodnistej – rzadziej występująca przyczyna wzrostu ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.

Anatomiczne predyspozycje – płytka komora przednia oka, gruba soczewka czy wąski kąt przesączania zwiększają ryzyko zamknięcia kąta.

Zaburzenia krążenia – w przypadku jaskry normalnego ciśnienia podejrzewa się niedokrwienie nerwu wzrokowego.

Czynniki ryzyka rozwoju jaskry:

Wiek – osoby po 40 roku życia mają zwiększone ryzyko. Częstość występowania rośnie z wiekiem.

Wywiad rodzinny – jeśli ktoś w rodzinie miał jaskrę, ryzyko jest 4-9 razy większe.

Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe – nawet bez objawów jaskry jest głównym czynnikiem ryzyka.

Krótkowzroczność wysokiego stopnia – szczególnie powyżej -6 dioptrii.

Choroby ogólnoustrojowe – cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby układu krążenia.

Urazy oka – przebyte urazy mogą uszkodzić drogi odpływu cieczy wodnistej.

Długotrwałe stosowanie sterydów – kortykosteroidy mogą podwyższać ciśnienie.

Rasa – osoby pochodzenia afrykańskiego mają wyższe ryzyko jaskry otwartego kąta.

Jak przebiega diagnostyka jaskry w gabinecie okulistycznym?

Rozpoznanie jaskry wymaga kompleksowego badania okulistycznego. Pojedynczy pomiar ciśnienia nie wystarczy do postawienia diagnozy – potrzebna jest ocena kilku parametrów.

Badania stosowane w diagnostyce:

Tonometria – pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. Prawidłowe wartości to 10-21 mmHg. Ciśnienie wewnątrzgałkowe powyżej 21 mmHg wymaga dalszej diagnostyki, choć nie zawsze oznacza jaskrę. Pomiar wykonuje się kilkukrotnie w różnych porach dnia, ponieważ ciśnienie w gałce ocznej ulega wahaniom.

Oftalmoskopia – badanie dna oka pozwalające ocenić tarczę nerwu wzrokowego. Okulista zwraca uwagę na:

• Powiększenie zagłębienia (ekskawacji) tarczy nerwu wzrokowego
• Stosunek ekskawacji do tarczy
• Kolor i unaczynienie tarczy

Perymetria – badanie pola widzenia wykrywające ubytki charakterystyczne dla uszkodzenia nerwu wzrokowego. Pozwala ocenić zaawansowanie choroby i monitorować jej postęp.

Gonioskopia – ocena kąta przesączania za pomocą specjalnej soczewki. Pozwala określić, czy kąt jest otwarty czy zamknięty, co wpływa na wybór metody leczenia.

OCT (optyczna koherentna tomografia) – nowoczesne badanie obrazujące strukturę nerwu wzrokowego oraz warstwy włókien nerwowych siatkówki. Pozwala ono także na precyzyjną ocenę kąta przesączania, co umożliwia wykrycie bardzo wczesnych zmian chorobowych jeszcze przed pojawieniem się ubytków w polu widzenia.

Pachymetria – pomiar grubości rogówki, który ma wpływ na odczyt ciśnienia.

Rozpoznanie jaskry opiera się na stwierdzeniu charakterystycznych zmian w nerwie wzrokowym i/lub polu widzenia, najczęściej w połączeniu z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym.

Jak leczyć jaskrę – dostępne metody leczenia jaskry

Leczenie jaskry ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zatrzymanie postępu uszkodzenia nerwu wzrokowego. Niestety, nie można odwrócić już powstałych zmian – celem jest zachowanie pozostałego wzroku.

Leczenie farmakologiczne:

Pierwszą linią leczenia są krople do oczu obniżające ciśnienie. Działają poprzez:

• Zmniejszenie produkcji cieczy wodnistej
• Zwiększenie odpływu cieczy
• Lub oba mechanizmy jednocześnie

Najczęściej stosowane grupy leków w postaci kropli do oczu:

• Prostaglandyny – zwiększają odpływ cieczy
• Beta-blokery – zmniejszają produkcję cieczy wodnistej
• Inhibitory anhydrazy węglanowej – redukują produkcję cieczy
• Alfa-agoniści – zmniejszają produkcję i zwiększają odpływ

Leczenie farmakologiczne wymaga systematycznego stosowania kropli – zazwyczaj raz lub dwa razy dziennie przez całe życie. Przerwanie leczenia prowadzi do ponownego wzrostu ciśnienia i dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Leczenie laserowe:

Zabiegi laserowe są stosowane, gdy leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne lub jako uzupełnienie:

Trabekuloplastyka laserowa – w przypadku jaskry otwartego kąta. Laser poprawia przepływ cieczy przez siateczkę beleczkową, zwiększając odpływ.

Irydotomia laserowa – w przypadku zamykającego się kąta przesączania. Laser wykonuje małe otwory w tęczówce, umożliwiając swobodny przepływ cieczy między komorami i zapobiegając ostremu atakowi jaskry.

Leczenie operacyjne jaskry:

Gdy leczenie farmakologiczne i laserowe nie pozwalają na odpowiednie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, konieczna jest operacja.

Najczęstsze zabiegi:

• Trabekulektomia – utworzenie nowej drogi odpływu cieczy pod spojówkę
• Implantacja drenaży – wszczepienie sztucznego drenażu odprowadzającego ciecz
• Operacje miniinwazyjne (MIGS) – nowoczesne techniki z mniejszym ryzykiem powikłań

Wybór metody zależy od typu jaskry, zaawansowania choroby i indywidualnych czynników.

Jaskra – leczenie. Na czym polega leczenie w praktyce?

Leczenie jaskry polega na systematycznym kontrolowaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego i regularnym monitorowaniu stanu nerwu wzrokowego oraz pola widzenia.

Przebieg leczenia w przypadku jaskry:

Ustalenie ciśnienia docelowego – okulista określa, do jakiego poziomu należy obniżyć ciśnienie, aby zatrzymać postęp choroby. Zazwyczaj dąży się do redukcji o 20-30% względem wartości wyjściowej.

Rozpoczęcie leczenia – zwykle od jednego leku w postaci kropli. Jeśli jest nieskuteczny, dodaje się kolejny lub zmienia na inny.

Regularne wizyty kontrolne – w początkowym okresie co 4-6 tygodni, później co 3-6 miesięcy. Podczas wizyt wykonuje się:

• Pomiar ciśnienia
• Badanie dna oka
• Okresowo perymetrię i OCT

Modyfikacja leczenia – jeśli ciśnienie nie spada wystarczająco lub choroba postępuje mimo leczenia, okulista modyfikuje terapię.

Edukacja pacjenta – systematyczne stosowanie kropli jest kluczowe. Nawet jednodniowa przerwa może spowodować wzrost ciśnienia.

Pacjenci z jaskrą muszą:

• Regularnie stosować przepisane leki
• Nie przerywać leczenia samodzielnie
• Zgłaszać się na kontrole
• Informować o działaniach niepożądanych
• Unikać leków mogących podwyższać ciśnienie (np. niektóre leki przeciwalergiczne)

Jak wygląda rokowanie i czy można zapobiegać jaskrze?

Rokowanie:

Choć jaskra jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną, odpowiednie leczenie pozwala na zachowanie wzroku przez całe życie. Kluczem jest wczesne wykrycie i systematyczna terapia.

W przypadku wczesnego wykrycia – można zatrzymać lub znacznie spowolnić postęp choroby. Większość pacjentów zachowuje użyteczny wzrok.

W zaawansowanym stadium – gdy pole widzenia jest już znacznie zawężone, leczenie może jedynie zatrzymać dalsze pogarszanie się.

Bez leczenia – jaskra prowadzi do ślepoty w ciągu kilku do kilkunastu lat, w zależności od tempa postępu.

Prewencja:

Nie można całkowicie zapobiec rozwojowi jaskry, ale można znacznie zmniejszyć ryzyko utraty wzroku:

Regularne badania okulistyczne – kluczowa metoda wczesnego wykrywania:

• Po 40. roku życia – raz na 2-4 lata
• Po 60. roku życia – co 1-2 lata
• Przy czynnikach ryzyka – częściej, według zaleceń okulisty

Kontrola chorób ogólnoustrojowych – właściwe leczenie cukrzycy i nadciśnienia.

Zdrowy tryb życia – aktywność fizyczna, zbilansowana dieta bogata w antyoksydanty.

Ochrona oczu – unikanie urazów, noszenie okularów ochronnych przy pracach ryzykownych.

Świadomość objawów – znajomość pierwszych objawów ostrego ataku jaskry i natychmiastowa reakcja.

Ostre zamknięcie kąta przesączania – co robić w nagłym przypadku?

Ostry atak jaskry to stan nagły wymagający pilnej interwencji medycznej. Każda minuta zwłoki zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku.

Objawy ataku jaskry wymagające natychmiastowej reakcji:

• Nagły, silny ból oka i głowy
• Gwałtowne pogorszenie widzenia
• Widzenie tęczowych aureoli wokół świateł
• Zaczerwienione, twarde oko
• Nudności i wymioty

Co robić:

Natychmiast zgłosić się do szpitala okulistycznego – atak jaskry wymaga leczenia w ciągu kilku godzin. Nie czekaj na wizytę u okulisty – jedź do izby przyjęć szpitala z oddziałem okulistycznym.

Nie stosuj żadnych kropli bez konsultacji – niektóre krople mogą pogorszyć sytuację.

Leczenie ostrego ataku:

• Krople obniżające ciśnienie
• Leki dożylne lub doustne redukujące produkcję cieczy
• Po opanowaniu ataku – irydotomia laserowa, aby zapobiec nawrotom

Ostre zamknięcie kąta przesączania nieleczone przez 24-48 godzin może prowadzić do trwałej utraty wzroku w tym oku.

Jaskra – najczęściej zadawane pytania

Czy jaskra boli? Jaskra pierwotna otwartego kąta przebiega bezboleśnie. Ból występuje tylko podczas ostrego ataku zamykającego się kąta.

Czy jaskra zawsze prowadzi do ślepoty? Nie, jeśli jest wcześnie wykryta i odpowiednio leczona. Większość pacjentów zachowuje wzrok przez całe życie.

Czy osoby z jaskrą mogą nosić soczewki kontaktowe? Tak, ale powinny skonsultować to z okulistą i pamiętać o prawidłowym stosowaniu kropli.

Czy można prowadzić samochód z jaskrą? Zależy od stopnia uszkodzenia pola widzenia. W zaawansowanych przypadkach może być to niemożliwe lub niebezpieczne.

Czy jaskra i zaćma to to samo? Nie. Zaćma to zmętnienie soczewki powodujące pogorszenie widzenia, ale dające się usunąć operacyjnie. Jaskra to uszkodzenie nerwu wzrokowego, które jest nieodwracalne.

Czy stres może wywołać jaskrę? Stres sam w sobie nie powoduje jaskry, ale może podwyższać ciśnienie i nasilać objawy.

Czy dzieci mogą mieć jaskrę? Tak, istnieje jaskra wrodzona, choć jest rzadka.

Podsumowanie

• Jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej ślepoty na świecie, prowadząc do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty pola widzenia
• Czym jest jaskra – to schorzenie charakteryzujące się uszkodzeniem nerwu wzrokowego, najczęściej związanym z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym powstałym przez zaburzony odpływ cieczy wodnistej z oka
• Pierwsze objawy jaskry otwartego kąta są zazwyczaj nieobecne – choroba postępuje bezboleśnie przez lata, dlatego wczesne wykrycie możliwe jest tylko podczas regularnych badań okulistycznych
• Ostry atak jaskry objawia się silnymi bólami oka, nagłym pogorszeniem widzenia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej w ciągu kilku godzin, aby uniknąć trwałej utraty wzroku
• Rodzaje jaskry obejmują jaskrę pierwotną otwartego kąta (najczęstszą), jaskrę zamykającego się kąta, jaskrę normalnego ciśnienia oraz jaskrę wtórną i wrodzoną
• Diagnostyka jaskry wymaga kompleksowego badania: pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego, oceny tarczy nerwu wzrokowego, badania pola widzenia oraz gonioskopii kąta przesączania
• Leczenie jaskry ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego poprzez krople do oczu, zabiegi laserowe lub leczenie operacyjne jaskry, aby zatrzymać postępu choroby
• Czynniki ryzyka to wiek powyżej 40 lat, wywiad rodzinny, krótkowzroczność, cukrzyca, urazy oka oraz długotrwałe stosowanie sterydów
• Skuteczne leczenie wymaga systematycznego stosowania przepisanych leków przez całe życie i regularnych kontroli u okulisty co 3-6 miesięcy
• Wczesne wykrycie podczas regularnych badań okulistycznych jest kluczem do zachowania wzroku – większość pacjentów z jaskrą może żyć normalnie, jeśli choroba zostanie wcześnie rozpoznana i odpowiednio leczona